Over kunst, en hoe gedachten langzaam samenvloeien

Soms vat een moment zoveel samen. Een routineklus op het werk was de eerste vonk van een vat vol gedachten.

Bij het sorteren van muziekboeken stoot ik op een serie met op de cover schilderij van Walter Joseph Phillips. Een Canadese schilder, beïnvloed door Japans blokdrukwerk (denk Hiroshige).

Het onderwerp is een typisch Canadees landschap, maar gebracht op een manier die erg uniek is. Gestileerd, met scherpe contouren en een beperkt kleurenpalet.  De plek, Howe Sound, lijkt zo uit een Japans prentenboek te komen.

Waarom het zulk een indruk op mij maakt wordt pas later duidelijk, wanneer ik wat meer schilderijen van Phillips opzoek op hét nét.

Wat hij deelt met de Japanse benadering, is het weglaten van alles dat niet relevant is. Het resultaat is dat we aandacht vestigen op een detail dat ons anders zou ontgaan. De, vaak lelijke, Canadese bebouwen verdwijnt, en alleen de natuur blijft over.

Voor mij opent het de ogen, en maakt mij duidelijk in welke mate de centraal-Japanse natuur en die hier op mekaar gelijken. Japanse bouwkunst probeert die natuur te benadrukken. Door hun torii, schrijnen of integratie van natuur binnen tempelgebouwen etc.
Canadese bouwwerken daarentegen proberen vooral de natuur weg te drukken. Het resultaat is dat Japan poesië ademt, terwijl in Canada elke vorm van bebouwing de natuur “verlelijkt”.

Ik herinner me een fantastisch boek van Alain de Botton, waarin de schrijver duidelijk maakt waarom kunst belangrijk is. Een goed kunstenaar helpt ons om dingen te zien die we zonder die hulp nooit zo zouden zien. Een goede film verandert voor altijd je kijk op de wereld, hetzelfde geldt voor boeken en schilderkunst. Wanneer een kunstenaar een leeg café beschrijft, of het nu geschreven, geschilderd of gefilmd is, wordt je beeld van een leeg café daardoor beïnvloed.
Het moet daarom zijn dat mensen zulke felle oordelen hebben over kunst, en zo bits kunnen zijn wanneer iets, dat zij lelijk vinden, door anderen tot kunst wordt verheven. Het gaat niet om het beeld, maar om het wereldbeeld dat binnen de kijker schuilt.
Voor mij is dat bv hoe ik kleuren zie. Ik heb een hekel aan pastels, omdat ze een ontkenning zijn van kleur. Ik heb liever een schilderij met maar 3% kleurrijke stukken, maar dan wel felle kleur, dan een doek vol saaie en brave pastels.

Lezend over Phillips leer ik dat hij geen geboren Canadees is. Waarschijnlijk kijkt hij daarom op een opener manier naar haar natuur. Net zoals zoveel van de Japanse blokdrukkunstenaars lange reizen maakten.

Daarom is de kijk van de Jappaner Urushibare op Europa zo krachtig. De Japanner kijkt dwars door de geschiedenis en de bagage naar de Vorm. Naar kleuren, vlakken en lijnen. Hij ziet geen kasteel, hij ziet het beeld. (voor de game-fanaten, speel nog eens Ico, en geniet van de gelijkenis 😉 )
Het doet me denken aan een oude catalogus van een fotografietentoonstelling in Brussel, met het werk van een Belg in Tokyo, en een Jappaner in Brussel. De vreemde blik leert je opnieuw kijken naar wat je dacht te kennen.

Er  springt een herinnering binnen aan “Japonisme”, een tentoonstelling op de Brusselse Oude Markt. Een van de zeldzame keren dat ik mijn moeder “uit” ging, en voor zover ik op mijn geheugen kan vertrouwen, moet het de enige keer zijn dat we samen een kunsttentoonstelling bezochten. (Spreek me gerust tegen 😉 )
Die tentoonstelling toonde hoe Westerse schilders opnieuw leerden kijken, dankzij de invloed van de Japanse blokdrukkunst. Het resultaat is geen “Verjapanste kunst”, maar iets nieuws en unieks. Het doet me denken aan hoe veel clair-obscur schilderen een pak natuurgetrouwer zijn dan hun tijdgenoten, omdat de techniek de schilder dwong om te *kijken*, in plaats van te werken vanuit vaste stijlidiomen. Wie herinnert zich de schetsen van Rubens van de Moorse knecht? De tekeningen zitten tjokvol leven, omdat Rubens een gelaat zag dat buiten het bekende viel.

Dat gezegd zijnde bekruipt me een zwaarmoedig gevoel. Er is zoveel fantastische kunst op de wereld, zowel figuratief als abstract. Waarom is er dan zo weinig boeiends te zien in Westerse kunstgalerijen? Waarom zie ik de parallel tussen Hergé en Kawasei Hasui, en de cultuurpausen niet? Waarom vind ik eindeloos veel scans terug van prachtige schilderkunst op het internet, en niks aan de muren van de zogenaamde kunsttempels?

Waarschijnlijk omdat het aanbod een schoolvoorbeeld is van de kleren van de keizer. Er hangt aan de muren wat bon ton is, de waan van de dag. Zeldzaam zijn de curatoren die nog een eigen verhaal te vertellen hebben.

En misschien ook omdat de laatste jaren de focus meer en meer op het ik ligt. De schilder nodigt ons nog altijd uit om te kijken, maar het onderwerp is steeds meer zichzelf. De laatste tijd neigt het naar narcisme, en hoe dieper en gedetailleerder je in iemand ziel kijkt, hoe betekenislozer het lijkt te worden.

Voor mij is de echte artiest diegene die over zichzelf weet te vertellen, door zijn bril op de wereld aan te bieden aan de kijker. Eerder dan de blik van de kijker naar zich toe te lokken.

Maar alles is zo ironisch geworden in (pop)cultuur. Alles is een verwijzing naar iets anders, tongue in cheek. De tijd van de Grote Verhalen is voorbij. De ontdekkingsreizen en de indruk die ze op generaties opgroeiende jongeren maakten zijn achter de rug. We kunnen nergens meer naartoe. De NASA budgetten zijn bevroren, en het aardoppervlak is in kaart gebracht. Wat blijft er dan over dan de blik naar binnen te keren?
De Ironicus kan onmogelijk genieten van een schilderij als Santa Joana de Arco van Franck Craig. Want het is te heroïsch, te romantisch. Maar die ironicus mist de helrode lansen, kijkt naast de Passie en laat de pletwals aan zich voorbijgaan.

Is het daarom dat ik zo verrukt was over de schilders in Rusland, Mongolië en China? Omdat ze druk bezig zijn met het echte leven om zich te verliezen in de ironie?

Laat dit een oproep zijn. Her-ontdek. Kijk opnieuw naar wat rondom je ligt, maar door een nieuwe bril. Hoe? Eenvoudig, met onderstaand stappenplan:

1) vind een schilder of schilderij dat je aanspreekt
2) ontdek het onderwerp van het werk
3) bepaal wat het is wat het werk zo goed maakt
3) bekijk het onderwerp opnieuw met je eigen ogen

Voor de Vlamingen: leer opnieuw kijken naar onze kust, naar de duinen. Voor de Walen: leer opnieuw kijken naar de binnenstad van Luik. Voor de Brusselaars: ontdek de oude cafés in moderne stijl. Voor de Nederlanders: trek de rietvelden in op een bootje.
Ga voor een weekend weg uit je stad, waar het navelstaren een nieuw hoogtepunt bereikt. Ga voor een weekend weg uit je “plattelands”verkaveling, waar de verveling en verstikking troef is.
Trek de natuur in, alleen. En kijk. Gebruik je camera als een verrekijker: in plaats van foto’s te maken, gebruik je het alleen maar om je blik te helpen scherpstellen.

En voor wie al te veel van de natuur gezien heeft (is dat mogelijk?) en een andere uitdaging zoekt.. (of voor wie denkt dat ik met deze blog de moderne tijd en het urbane hekel).. duik in de voor jou waarschijnlijk totaal onbekende wereld van het Leet (http://en.wikipedia.org/wiki/Leet)

Good luck 🙂

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: